Gestopte pijp: 4 duiten. Koffie zonder suiker: 1 stuiver. Flesje bier: 3 stuivers. Enkele prijzen uit de ‘reisgids voor zeventiende-eeuws Amsterdam’. Welkom, toerist.
 
Was er eigenlijk wel toerisme in die tijd? Maarten Hell & Emma Los zeggen in ‘Amsterdam voor vijf duiten per dag’ van wel en citeren buitenlandse toeristen. Volgens Marie des Jardins (1667) is Amsterdam ‘het aangenaamste oord van Europa en er is geen Pers of Armeniër, die zich daar niet als zijn vaderland thuis voelt.’ Angst regeerde de stad nog niet. Toch gaan Hell & Los niet voorbij aan de vervelende kantjes van de stad. ‘Wees in de speelhuizen voorbereid op lastig en liederlijk volk, veel lawaai en een ondoordringbare rooklucht.’ En als dan ook nog gewaarschuwd wordt voor misstanden op de kermis, in kroegen en bordelen, ligt reputatieschade op de loer. Niks nieuws onder de zon.
 
De gids vult een leemte uit andere gidsen op: hoe kom ik er? Natuurlijk, met de boot (scheepskamelen bij Pampus!), de trekschuit of over land, maar bereik vóór het luiden van de boomklok de stadspoort. Ook in de herbergen krijgt de bezoeker ladingen goede raad tegen geld aftroggelen over zich heen. Opmerkelijk dat bij het winkelen geen enkele frauduleuze truc ter sprake komt. Alleen bij het geld wisselen kun je bedonderd worden.
 
Er is nog veel meer toeristisch Amsterdam. Wie van tijdreizen houdt en de verre voorloper wil zien van Artis, gaat naar de herberg van Blaauw Jan op de Kloveniersburgwal om exotische dieren te zien. Amsterdam is ook de stad van de keurige zeden en gewoonten der burgerij, van de monumenten en van een tolerante samenleving met diverse gelovigen.
 
Bij zijn vertrek uit Amsterdam zal de toerist ongetwijfeld vrij naar Vondel zuchten: ‘Vaarwel, mijn Amsterdam, wacht my een andren keer.’ Een gouden gids!

(Atheneaum-Polak & Van Gennep, 24,95)

En wie is De Scally?
Journalist. Geboren en getogen in Amsterdam. In Noord, maar toch. Schrijft al sinds mensenheugenis over ‘Amsterdamse’ boeken. Wordt vaak gespot in boekhandels.