'Wonen in een haven is het mooiste dat er is'

40.000 tot 70.000 woningen bouwen in wat nu nog haven is en waar rokende schoorstenen de dienst uitmaken. Het zijn de ambitieuze plannen van de gemeente voor het nieuwe stadsdeel Haven-Stad. Maar hoe doe je dat eigenlijk, een haven veranderen in een woonwijk? In het Duitse Hamburg hebben ze daar ervaring mee en dus ging AT5 kijken in de wijk die daar HafenCity heet.

Als de Amsterdamse plannen voor het toekomstige Haven-Stad allemaal doorgaan, dan wonen en werken er straks meer dan 150.000 mensen in het stadsdeel, ongeveer net zoveel mensen als er in Haarlem wonen. Naast alle woningen is er in Haven-Stad ook nog eens ruimte gereserveerd voor zo'n 45.000 tot 58.000 arbeidsplaatsen. Haven-Stad is een project van ongekende grootte, de verwachting is dan ook dat de laatste huizen mogelijk pas na 2050 opgeleverd worden.

Animatie: woon jij straks in de Amsterdamse haven?

HafenCity aan de Elbe
In Hamburg, gelegen aan de rivier de Elbe, zijn ze met een zelfde soort wijk bezig. Het grote verschil met Amsterdam: in Hamburg wonen al ongeveer 3300 mensen in de haven-wijk genaamd HafenCity. De gemeente Hamburg besloot in 1997 tot de bouw van de wijk in een afgeloten deel van de haven. Acht jaar later verhuisden de eerste mensen naar de wijk. Als HafenCity helemaal klaar is dan staan er in de nieuwe wijk 7000 woningen voor ongeveer 14.000 inwoners. HafenCity wordt daarmee een stuk kleiner dan het Amsterdamse Haven-Stad.

Lees ook: Wonen in Haven-Stad: geen tuintjes, wel het IJ voor de deur

De in Amsterdam geboren stedenbouwkundige Kees Christiaanse maakte het masterplan voor HafenCity. Dat plan maakte hij bijna 20 jaar geleden, toch is hij nog om de maand in 'zijn' wijk te vinden. 'Het wonen in een haven is het mooiste dat er is. Enerzijds heb je de weidsheid van de ruimte. Verder heb je het water. Dat zegt waarschijnlijk een Zwitser niks. Maar een Hamburger, of een Rotterdammer, of een Amsterdammer, die voelen zich gewoon erg goed langs de waterkant.'

24-uur per dag
Het is volgens Christiaanse dan ook niet verwonderlijk dat HafenCity zeer geliefd is bij de inwoners van de wijk. Aan de overkant van de Elbe is er uitzicht op de haven die nog in bedrijf is en de wijk is met grote open ruimten opgezet. Toch is het niet alleen maar koek en ei, want die haven dendert 24 uur per dag, 365 dagen per jaar door. De schepen en vrachtwagens produceren veel uitlaatgassen en geluid. Vooral voor dat laatste zijn er in HafenCity maatregelen genomen.

Lees ook: GVB pleit voor nieuwe metrolijnen naar Haven-Stad

'We hebben een geluidsgrens aan de havenactiviteiten gesteld. Ieder nieuw bedrijf dat verhuist naar het gebied in de buurt van HafenCity moet binnen die grens blijven', vertelt Jürgen Bruns-Berentelg, de directeur van het gemeentelijke bedrijf dat de bouw van HafenCity aanstuurt. De gemeente maakte ook afspraken over het meten van geluid, dat gebeurt nu in de woningen, in plaats van 50 centimeter voor de buitenmuur. Verder werd er een speciaal raam ontwikkeld dat geluid van buiten halveert en heel belangrijk: nieuwe bewoners van de wijk moeten een contract tekenen waarin staat dat ze het geluid uit de haven formeel accepteren.

Stopcontact op de wal
Een andere mogelijke bron van overlast is de uitstoot van uitlaatgassen, met name door grote cruiseschepen die centraal in de wijk aanmeren. Gedurende het verblijf in Hamburg blijven die schepen diesel verbranden, om het schip en haar gasten van stroom te voorzien. Maar ook daar is een oplossing voor onderweg: een gigantisch stopcontact op de wal. HafenCity werkt aan grote generatoren die de schepen straks vanaf het land van stroom gaan voorzien. De vervuilende dieselmotoren kunnen dan uit. Een interessante ontwikkeling zeker met het oog op de mogelijke verplaatsing van de Amsterdamse Passenger Terminal, naar een plek binnen de grenzen van Haven-Stad.

Lees ook: Wethouder Ivens: bedrijven in haven moeten wijken voor woningen Haven-Stad

Eén van de grote successen van HafenCity, dat direct tegen de oude binnenstad van Hamburg aan ligt, is het vroege besluit geweest om een metrolijn in het gebied te openen. Slechts zeven jaar nadat de eerste mensen in de wijk kwamen wonen, reed die metro al en dat terwijl er nog niet heel veel instappers waren. Maar omdat er in het gebied een grote cruiseterminal ligt en een nieuw concertgebouw, is de metro van cruciaal belang.

'Metro is optimaal'
'Er zijn piekmomenten van gebruik gedurende de dag, bijvoorbeeld rond het concertgebouw. (...) Deze piekmomenten kunnen alleen opgevangen worden door de stad, wanneer je een openbaar vervoersysteem hebt van hoge kwaliteit', zegt Bruns-Berentelg en daar is de ontwerper van de wijk, Kees Christiaanse, het mee eens. In het begin werd er ook gekeken naar een nieuwe tramlijn of zelfs een bus. 'Maar de metro is natuurlijk optimaal.'

Lees ook: Havenbedrijf niet blij met nieuwe megawijk Haven-Stad: 'Onze economische waarde is groot'

Toch zijn er ook beslissingen genomen die minder goed uitpakten. Zo zijn er op een aantal plekken in HafenCity brede doorgaande wegen aangelegd, soms tot wel zes rijbanen breed. Volgens sommige bewoners van de wijk zijn die straten veel te groot en wordt het gebruik van de auto daardoor juist aangemoedigd. Christiaanse is het niet helemaal eens met die kritiek. Volgens hem zijn de weids opgezette straten juist nodig om licht en lucht te geven aan de wijk. In een later stadium kan het asfalt altijd teruggebracht worden en krijgen fietsers en voetgangers meer ruimte.

Animatie: zo groeide Amsterdam de afgelopen eeuw

'Nieuwe vorm van stad'
Als ervaringsdeskundige is Christiaanse erg benieuwd naar de plannen voor Haven-Stad. Hij hoopt met zijn bureau zelfs een bijdrage te kunnen leveren aan de uitwerking ervan. 'Ik geloof heel erg sterk in die fusie van industrie en wonen. (...) Met name door de robotisering ontstaan legio productiemogelijkheden op kleine schaal, die overal al opkomen en het is razend interessant om die trend om te zetten in een nieuwe vorm van stad.'

Wil je meer weten over Haven-Stad? Check dan www.at5.nl/havenstad. Kijk voor meer video's op onze Youtube-pagina.